Sunday, March 29, 2015

यसैले म गाउँ फर्केिएँ...

तल्लो गह्रामा चिटिक्क मिलाएर ढुंगाको गाह्रो लगाइएका दुई तले बाख्राको खोर थियो। आफू बस्ने घर माथिल्लो गह्रामा थियो, एक तले टिनले छाएको। उनको घर पुग्नु अघि नै परैबाट नीलो बोर्डमा सेता अक्षरहरू देखिन्थ्यो, ‘भुमेश्वारा बाख्रा पालन फर्म।'
पोखराबाट लगभग एक घण्टाको बस यात्रा र आधा घण्टाको पैदल यात्रामा कास्की घाचोकका पदमराज लम्सालको यो फर्ममा पुगियो। शंकरको नामले धेरैले चिन्ने लम्सालको फर्ममा पुग्दा उनी भर्खरै ब्याएको बाख्रा सम्हाल्दै थिए। उनकी श्रीमती भान्छा तयार पार्दै थिइन् भने ७१वर्षे बा आँगनमा बसेर घाम ताप्दै थिए। केराका बोटहरूले घेरिएको उनको घर टाढैबाट टक्लक्कै चिनिन्थ्यो। ‘दुई पाठो पाएको छ' पाठाहरूलाई दूध तान्न सिकाउँदै लम्सालले भने, ‘भोलि दिउँसो सम्म आफै सक्ने भैहाल्छन्।'
१६ वर्ष सम्म तनहुँको शुक्लागण्डकी नगरपालिका–३ मा भाँडा पसल गरेर बिताएका लम्साल २०७० साल सुरु हुन नपाउँदै बजारमा देखिन छाडे। आम्दानी राम्रै थियो। तनहुँ बजारमै घर किनेर आफ्ना तीन छोरी र एक छोरा पनि हुर्काउँदै थिए उनी। बाबा, आमा र एक श्रीमती सहितको परिवारलाई तनहुँ बजारमा स्थापित गर्न उनले घाचोकमा रहेको आफ्नो पुख्यौंली घर बेचिसकेका थिए। घाचोकको लस्ती खोलापारी रहेको  केही टारी खेत भने बाँकी थियो। फेरि उहि थातथलो खोज्दै १६ वर्ष पछि २०७० सालको नयाँ वर्ष पारेर उनी गाउँ फर्के, त्यो पनि बाख्रा पालनको योजनासहित। उनी शहर छाडेर किन गाउँ पसे? पशुपालन पेशा नै अंगाल्ने किन रहर भयो? यहि जान्ने इच्छा यो लेखकलाई थियो।
***
माओवादी जनयुद्ध सुरु भएको धेरै भएको थिएन। २०५४ सालको कुरा। दुई दिदी बहिनी बीचको घरको एक मात्र छोरा उनी। २०५१ फागुनमा बिहे पनि गरे। त्यसपछि बिस्तारै उनलाई व्यवहारले किच्न थालेपछि जागिरको खोजीमा लागे। विश्वविद्यालयका ठेली गुल्टाएका पनि बेरोजगार बसेका ठाउँमा एसएलसी पासमात्र गरेका उनले भनेको जस्तो, खोजेको जस्तो जागिर पाउने कुरै भएन। उनलाई व्यापार गर्ने सुर आयो। ‘म कास्कीबाट तनहुँ पुगेँ, भाँडा पसल गर्न,' उनले भने, ‘ बिस्तारै बजार बढ्दै गयो मेरो व्यापारले पनि आकार बढाउँदै गयो।' आमा बाबा यता गाउँमा आफू उता शहरमा। व्यवहारीक धेरै खालका कठिनाइ परे। त्यसै बीचमा, २०६० माघमा उनले त्यहीँ घर किनेर स्थाई भएर बस्ने सोचे। गाउँको घरको धेरै मुल्य पर्दैन्थ्यो। कच्ची सडकले बल्ल छोएको अवस्था थियो। नियमित सार्वजनिक सवारी चल्दैन्थ्यो। थोरै नै मुल्य लिएर भएपनि उनले घरबारी बेचे। आफूसँग भएको केहि पैसा थपेर तनहुँ दुलेगौडामै घर किने। ‘बाबाआमालाई पनि उतै लगेर बस्न थालेँ,' लम्सालले भने, ‘ अब भने एक सुरले व्यापार तिर लाग्न थाले।' व्यापारसँगै सामाजिक क्षेत्रमा पनि उनी उत्तिकै सक्रिए भएर लागे। खैरेनी जिल्ला नागरिक समाजको सचिव र तनहुँ उद्योग वाणिज्य संघ दुलेगौडा बजार इकाइको सभापति बनेर सामाजिक काम पनि अघि सरे।



कास्की घाचोकमा खाइखेलि हुर्केका उनलाई गाउँघरकै सम्झाना धेरै आउन थाल्यो। मर्दा,पर्दा रितिरिवाजमा उनी तनहुँबाट बेला बेलामा गाउँ फर्किरहनु पर्थ्यो। सधै भ्याइदैन्थ्यो पनि। कहिले काही त मनले नमानी नमानी छुट्नु पनि पर्थ्यो। ‘घर सरे पनि मेरो मन सर्न सकेन' उनले भने, ‘बिस्तारै दुलेगौडा पनि भिडभाड बढ्न थाल्यो।' उनका बुबालाई दमको रोग देखियो। आमा पनि बेलाबेलामा बिरामी पर्न थाल्नु भयो। श्रीमतीलाई खुट्टादुख्ने, सुन्नीने जस्ता समस्या आउन थाल्यो। ‘मेरो त ह्वात्तै पेट बढ्यो,' उनले हाँस्दै भने, ‘पैसा त्यस्तै हो, शहरमा कमाउने भनेको पेटै रहेछ।'

Thursday, March 12, 2015

टेम्पुले ह्विलचियर तानेपछि...

म स्कुटरमा माइतिघरबाट कोटेश्वर तर्फ जाँदै थिएँ । बिजुलीबजारको पुल आएपछि स्पिड निक्कै कम गरेँ । मलाई देब्रेतिरबाट एउटा टेम्पुले उछिन्यो । त्यो टेम्पुमा हातले समाएर एक जना दाई ह्वीलचियरमा कुद्दै थिए । टेम्पु सडकको छेउछेउबाट अघि बढीरहेको थियो । ह्वीलचियरमा बस्ने दाई निक्कै खुसी मुद्रामा थिए । मैले हतार हतार आफ्नो स्पीड बढाएँ र केही अघिल्तिर पुगेपछि साइड लगाएँ । हतारमै पन्जा खोलेँ अनि मोबाइल निकालेर यो दृश्य कैद गर्ने तरखर गरेँ ।

मोबाइलको मेसो मिलाउँदा मिलाउँदै टेम्पुले फेरि मलाई उछिन्यो । मैले तस्बिर लिनै पाइन् । मलाई यो दृश्य यति धेरै मन परेको थियो कि तस्बिर नलिइकन मनै मानेन् । मैले पुनः स्कुटरको स्पिड बढाएँ र अझ धेरै अगाडी गएर मोबाइलको क्यामेरा तयार पारेँ । त्यती बेला सम्म म लगभग होटल एभरेष्ट अघिल्तिर पुगिसकेको थिएँ । टेम्पुले फेरि मलाई क्रश गर्यो । मैले हतारमा एक क्लिक हान्न भ्याएँ । त्यो पनि पछाडीबाट ।

फेरि स्कुटर बढाएर अघि लागेँ । बानेश्वर चोकको जाम खुलिसकेको थियो । टेम्पु म भन्दा केही अगाडी थियो । अल्लि अघि हिड्दै आउँदै गरेका कलेजका केटाकेटीले मुस्कुराउँदै ती टेम्पुचालकलाई बुढी औंला देखाएर ‘थम्स अप’ दिएको दृश्य निक्कै रोमान्चक थियो ।

बानेश्वर चोकमा आइसकेपछि टेम्पु बिस्तारै रोकियो । मैलेपनि स्पिड कम गरेर उनीहरूकै छेउछेउमा पुगेँ । टेम्पु बिस्तारै रोकियो । ह्विलचियरमा हुने दाईले बल्ल टेम्पुबाट हात छाडे । बिस्तारै टेम्पुको अघिल्तिर पुगेर चालकलाई निक्कै खुसी भएर हेरे । एउटा हात उठाएर मिठो मुस्कुराउँदै धन्यवाद दिए । कोही यति धेरै खुसी मैले कमै देख्न पाएको छु ।

केहि वर्ष अघि नयाँ वानेश्वरबाट म हिड्दै थापाथली जाँदाको क्षण सम्झेँ । त्यती बेला एकजनादाई निक्कै गाह्रो गरि ह्विलचियर गुडाउँदैै थिए । उनी सिहदरबार तिर जाँदै रहेछन् । मैले सघाउँछु भने । उनी खुसी भए । बानेश्वरबाट हामीसँगै कुरागर्दै गयौं । उनी पनि खुसी भए म पनि खुसी ।

टेम्पु चालकले यतिका बाटोमा सघाएकोमा मैले यी दाईको पनि त्यस्तै खुसी देखेँ । यो खुसी नजिकैबाट कैद गर्न मन थियो । पछाडीबाट आएको नगरबसले चर्को हर्न बजाएर मलाई अघि नबढी सुखै दिएन । तस्बिर लिन नपाएर मन निक्कै थकथक भयो । तर आँखामा कैद भएको त्यो क्षणले मलाई अझै पनि आनन्द बनाइरहेको छ । हामी खुसी खोज्दै दशदुनियाँ भौतारिन्छौं । लाग्यो, जिन्दगीमा खुसीहरू यस्तै यस्तै क्षणबाट सँगाल्ने हो । खुसी बाँडे बढ्छ, दुःख बाँडे घट्छ ।